Bozüyük Yüksek Hızlı Tren İstasyonunda ilçemizin tanınmış tarihçilerinden Dr.Mehmet Can Çetin’in katkıları ile oluşturulan mini Demiryolu Müzesi bir yol medeniyetine ışık tutuyor.
Haberlerimizde hep anlattık; 1893 yılında Bozüyük’ün içinden geçen demiryolu ilçemiz tarihinde ve sosyolojisinde pek çok şeyi değiştirdi.İstanbul Bağdat Demiryolu (sonrasında Hicaz) projesinin bir parçası olan İstanbul Ankara kısmının Bozüyük’ten de geçmesiyle şu anki mevcut tarihi istasyon inşa edildi ve kasaba tren yolu ulaşım hattına kavuştu.
Bunları daha önce defalarca anlattık ancak burada resimde gözüken şu Krupp Şirketinin ürettiği ray parçasına biraz değinelim. Bu parça Bozüyük’e döşenen ilk tren yolu raylarından kesilmiş ve özenle saklanmış bir ray.
Rayın üreticisi Essen’deki Alman Freidrich Krupp çelik fabrikası.Osmanlı için bu rayları 1890 yılında üretmeye başlamış.Ray Parçasının üzerinde firma ismi yazsa da yanındaki Roma Rakamı olan IX sayısının anlamı tam olarak bilinmiyor.Araştırmalarımızda bunun siparişçi,demiryolu şirketi veya ray tipi ile serisi anlamına gelebileceğini öğreniyoruz.
Bozüyük’ün de içinde olduğu İstanbul,İzmit,Eskişehir Ankara hattının inşası 1889 yılında başlamış ve 1892 yılında Ankara’ya kadar tamamlanmış.Anadolu Demiryolu Şirketi tarafından inşa edilen hat (Bu şirket büyük ihtimalle Almanlara aitti) raylarını Krupp Şirketinden tedarik etmiş.
Yolun tarihçesini araştırdığımızda 1892 yılında Vezirhan Bozüyük arasının tamamlandığı bilgisine rastlıyoruz.15 Mayıs 1891’de İstanbul’dan Bilecik’e sağlanan ulaşım,16 Mart 1892’de İnönü’ye ulaşmış.
Ancak bu tarihlerde çelişkiler de var;zira Bilecik Bozüyük arasındaki coğrafya ve tünelleri göz önüne alacak olursak bu aranın bir iki yılda tamamlanması pek mümkün gözükmüyor.
Bizim bildiğimiz 1893 yılında Bozüyük’ten tren yolunun geçtiği.Bu ray parçasının da o yılın bir hatırası olarak saklandığını düşünecek olursak; 133 yıl olmuş,yani üç asra yaklaşmış.
Fotoğrafta gözüken ve müzede bulunan diğer küçük raylarında hatırası oldukça büyük. Bozüyük Kereste Fabrikasının Yirce Dağlarında bulunan ve 1925 yılından 40’lı yıllara kadar işletilen Dekovil (Mini Yük Treni) hattından geriye kalan ince raylar.
Bunları neden anlattık?
Tabi 133 yıl önce döşenen raylar 1990’lı yıllarda değiştirildi. Belki de zaman içinde peyderpey değiştirilenler de olmuştur.Şunu belirtelim ki bizim çocukluğumuzda travers denilen ve rayları üzerinde tutan geniş kalaslar ahşaptı ve son derece katrana bezenmiş yağlı vaziyetteydi.Belki de o katranlı traversler Anadolu Demiryolu Şirketi’nin döşediği ilk traverslerdi.Raylar zamanla yıpranmış,kalibresi düşmüş ve yenilenmiş olabilir.Traversler ise şimdiki beton hallerine 90’lı yıllarda kavuştu.
İlk ray döşenmesi Bozüyük’ün sanayi,jeopolitik ve sosyolojik tarihi açısından son derece önemli.Bir diğer önemli husus ise bu ilk raydan kalan parçanın günümüze kadar korunması.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
