Bozüyük’ün en eski yerleşim yerlerinden biri olan ve yaşlıların Göçmen Mahallesi dedikleri,Çarşı Mahalle’ye bağlı olan kesim Fabrika Mahalle hep dikkatimizi çekmiştir.Zira buranın geçmişteki sıra dışı evleri ve yerleşim düzeni bambaşkaydı.
Konuyu açacak olursak; hep geçmişte de yazdığımız gibi Fabrika Mahalle bir Rumeli Göçmeni Muhacır Ailelerin kurduğu bir yerleşim yeri.Daha önce anlatmıştık;Rumeli Göçmenleri ilk önce Tekke Mahalle’yi,sonrasında Çarşı Mahalle’yi (Soğukpınar) ve en sonunda da Yeni Mahalle’yi kurdular.Ancak Çarşı Mahalle ve Yeni Mahalle’nin kuruluşu arasında bir kısım Göçmen de Üyük eteklerinin güney kısmında iskan edildi.
Burada halen günümüzde de tek tük var olan beyaz boyalı,tek katlı,bahçeli ve kare şeklindeki evler Muhacırların sıra dışı konutları olmuştu.Haber görsellerinde de görüldüğü üzere 1940’lı yıllarda çekildiği tahmin edilen resimler bu sıra dışı yapıyı gözler önüne seriyor.Tabi günümüzde karmaşık ev tipi yapısı ve betonlaşmanın getirdiği apartmancılık ve çok katlılık bu durumu bozdu.Oysa ki bu evler tek katlı villa tipi evlere çevrilip dokusu korunabilseydi çok daha güzel olacaktı.
Fabrika Mahalle adını 1925 yılında kurulan Kereste Fabrikasından almakta.Bozüyük’ün ilk büyük sanayi kuruluşu olan Bozüyük Kereste Fabrikasının ürettiği elektriğin bir kısmının Bozüyük ana cadde ve merkezdeki birkaç caddeyi 1920’li ve 30’lu yıllarda aydınlattığını biliyoruz.Ancak resimde de işaretledik; Fabrika Mahalle’nin ücra sokaklarında da elektrik direkleri var.
Peki onları özel kılan neydi?
Bu konuda bir tahmin yürütecek olursak; bu evlerde oturanların genelde Kereste Fabrikasında çalıştıkları,Fabrikanın elektrik santralinin bu bölgeye çok yakın oluşu, İbrahim Çolak’ın buralara elektrik vermek isteyişini doğurduğunu düşündürebilir.Bozüyük’ün merkez haricindeki diğer mahallelerindeki sokaklarda elektrik aydınlatması yokken Fabrika Mahalle sokaklarında olması çok enteresan.
Bir rivayete gör Çolak İbrahim Bey’in bu beyaz tek tip evlerden bir kısmını çalışanları için lojman olarak yaptırdığı da söylenir ancak bu konuda kesin bir bilgi yok.
Günümüzde tek tük kalan bu evler ileriki tarihlerde tamamen yok olacak. Çünkü bu bölgeye yakın zamanda yapılmış bir kentsel dönüşüm projesi var.Bozüyük Belediyesi’nin hazırladığı projede ada bazında çok katlı binalar bulunuyor.Geçmişten kalan birkaç iz de bu aşamadan sonra yok olacak.Kalıcı olarak ise sadece Göçmen Camii var olacak.
Tabi zaman ve gelişen şartlar birçok şeyin yok olup gitmesine neden oluyor. Bozüyük Kereste Fabrikası,Çolak Kiremit Fabrikası yok olup gitti.Çolak İbrahim Bey Köşkü ise varislerinin 2000’li yılların başında Belediyeye bağışlamasıyla kurtarıldı ve günümüzde müze olarak kullanılıyor.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
