Sadece resimlerde kaldı
Bu kukuletalı eski binanın resmini artık hepimiz biliyoruz.Zaten ona bakınca da içimiz yanıyor.Neden yıkıldı yada yok edildi diye hayıflanıp duruyoruz.
Adapazarı Türk Ticaret Bankası Bozüyük Şubesinin olduğu bina bu. Resim 1932 yılında çekilmiş.Olduğu yer ise şimdiki Ziraat Bankası karşı köşesi.
Neden değişikliğe uğradı?
Yok edilme nedeninizden de biraz bahsedelim; bu binanın önünden şimdiki Cumhuriyet Meydanına uzanan ve esnafların yoğun olduğu eski İkbal Caddesi var.Karayolları şehir içindeki yolu ikiye çıkartırken İkbal Caddesi ve güneyinde bulunan dükkanlar da yok ediliyor.Bu esnada bu güzel bina da bir takım hasarlar alıyor ve özelliğini yitiriyor.Ancak binanın olduğu alan şimdiki ana cadde kenarında kalıyor.
Eskilerin işgüzarlığı mı?
Vesaire..vesaire.Neticede bir güzellik yok olup gitmiş.Eskilerimiz bilir; bu bina Şekerci Ömer’e aittir.Şimdi halen ayakta olan bina o denli bir büyük değişikliğe uğradı ki o zamanki resmiyle şimdiki resmini kıyasladığımızda kızmamak da elde değil.
Sadece bir iki tane kaldı
Bu tarzda tarihsel değeri olan süslü yapılar Bozüyük’te birkaç tane vardı.Şimdi kalanlar ise Ziraat Bankası yanındaki Süleymanbey Konağı ve Albay Çolak İbrahim Bey Köşkü.Bilindiği gibi Kasımpaşa Camii arkasındaki İzzet Aruca’ya ait güzel ev de yıkıldı.
İstasyon ve Atatürk İlkokulu arasında kalan Köprülü Konakları ise biraz değişik bir mimari sergiliyor.Ancak onlar da 1920-30 arasında yapılan yapılar.
Hep resmi yapı olarak kullanıldı
Bozüyük’ün ilk özel bankası olan ve tarih sahnesinden silinen Adapazarı Ticaret Bankası bu binanın alt katının kiracısı olmuş. Üst katları ise çeşitli resmi kurumlar tarafından kullanılmış.Hatta Belediye Binası olarak da kullanıldığı söylenir.Belki de 1938’den önce Hükümet Binası olarak da kullanıldı bunu tam bilemiyoruz.
Özellikleri neler?
Gizli çatı özelliğinin ilk örneği bu binada kullanılmış. Yapı, Cumhuriyet’in ilk yıllarında hâlâ etkisini sürdüren I. Ulusal Mimarlık Akımı ile geç Osmanlı dönemi Neo-Klasik ve oryantalist süsleme anlayışının birleştiği seçkin örneklerden biri olarak karşımıza çıkıyor. Araştırmalarımıza göre her ne kadar fotoğrafa bakarak bazı teknik ayrıntıları kesin olarak söylemek mümkün olmasa da, mimari özelliklerinden hareketle yapım tekniği ve üslubu hakkında oldukça sağlıklı değerlendirmeler yapmak mümkün.
Genel karakteri simetrik anıtsal yapı olarak mimari vurgu olan bu güzel bina kagir bir yapı.Taş,tuğla,tuğla dolgu ve erken betonarme yapı tekniği kullanıldığını söyleyebiliriz.Her köşesinde plasterler (Yalancı Kolon) kullanılan binanın bu durumu yapıya sağlamlık hissi vermenin yanı sıra estetik bir görünüm kazandırıyor.
Dış cephede çok bölmeli ve alımlı camlar,sivri görünümlü kemerler ve ahşap doğramlar yapıya karakteristik özellik kazandırmış.Bu pencere tipleri Osmanlı’nın son dönem kamu yapılarında çok görülüyor.
Kule binayı heybetli ve güzel kılan en önemli kısım
İşte tam da bu diyebileceğimiz nokta kule.Bu gösterişli kısım üç parçadan oluşuyor.Cumba denilen kısmı sokağa taşan çıkıntı,seyir kulesi denilen kısım kulenin aşağıdan yukarı çıkan siluet yapısı ve en dikkat çeken bölümü ise soğan kubbe denilen kukuletası.
Külah kısmındaki Soğan Kubbe eklektik karaktere sahip binanın en yüksek noktasını oluşturuyor.Osmanlı Camilerinde kullanılan bu geometrik şekle Rus Mimarisindeki Onion Dome stilinde de rastlanıyor.Moskova Kızılmeydan’daki kiliseler de bu soğan kubbelere sık rastlanıyor.
Hale günümüzdeki binada da bulunan kat hizasındaki kalın kornişlerin görevi ise yağmur suyunu binadan uzaklaştırmak,katların birbirinden ayrımı görüntüsünü sağlamak ve binaya yatay denge kazandırmak olarak karşımıza çıkıyor.Gizli çatı yöntemi ise her ne kadar Bozüyük’te ilk kez uygulansa da 1920-1935 yılları arasında kamu binalarında sık rastlanan bir durum.
Binada süslemelerle ilgili olarak aşırı bezeme yerine ciddi ve kurumsal bir görünüme yer verilerek silmeler,söveler,plaster başlıkları,kemerler,kornişler ve kule balkon korkulukları kullanılmış.
Karışım bir tarz
Mimari özelliklerinin oransal durumları ise şu şekilde; %60 birinci ulusal mimarlık,%25 Neo-klasik tarz,%15 eklektik yani oryantalist tarz.
Bozüyük, demiryolu sayesinde erken gelişen ticaret merkezlerinden biri olduğundan, bu yapı yalnızca bir banka şubesi değil, aynı zamanda ekonomik canlılığın simgesi olarak tasarlanmış. Köşeyi taçlandıran kule, büyük pencereler ve özenli cephe düzeni, bankanın güvenilir ve güçlü bir kurum olduğu mesajını mimariyle veriyor. Yapı ölçeği, cephe dili ve anıtsal etkisi bakımından Eskişehir, Bilecik, Kütahya ve Bursa’da 1925–1935 yılları arasında inşa edilen banka ve ticaret yapılarıyla benzerlik gösteriyor.
Erken Cumhuriyet Mimarisi
Tarihî ve mimari değeri açısından değerlendirildiğinde, bu bina yalnızca Bozüyük’ün değil, erken Cumhuriyet dönemi ticaret mimarisinin de korunması gereken seçkin örneklerinden biri olarak görülebilir. Bu fotoğraf, yapının özgün cephe düzenini ve dönemin mimari anlayışını belgeleyen önemli bir görsel niteliği olarak gözler önüne seriliyor.
İşte böyle sevgili okurlar;
Bu hafta sonu sizlere her zaman resimlerde gördüğünüz ve yok olup giden bu güzel bina ile ilgili detaylı anlatım sunduk.Gönül isterdi ki bu güzel binalar yok olmasın;korunsun.Ancak gönlün her istediği zamanın realitesinde gerçekleşmiyor ne yazık ki.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
Yok olan İkbal Caddesi. Sol taraftaki bina Adapazarı Ticaret Bankası Binası
Günümüzdeki hali
