Şimdi; “Bu resimdeki yer neresi?” diye aklınıza bir soru takılacağından eminiz.Burası Bozüyük’te döner kavşaktan Söğüt’e doğru giden Orgeneral Hüseyin Kıvrıkoğlu Caddesi olarak resmi adı olan,halk arasında Söğüt Yolu veya Kumluk Caddesi olarak bilinen üzerinde Bozüyük Ticaret ve Sanayi Odası binasının da olduğu caddenin alt başlangıç noktası.Kamyonun arkasındaki bina Sabri ve Osman Tekeli kardeşlerin babaları merhum Ahmet Tekeli’nin Bakkal Dükkanı ve üstünde evi ancak 1940’larda bakkal yokmuş,günümüzde Osmanlı Kafe,sol taraftaki adamın solunda Bozkaya’ların değirmeni, günümüzde çeşitli dükkanlar var,sağdaki benzinlik ve tüm dükkan ve evler günümüzde Atatürk Heykelinin bulunduğu Cumhuriyet Meydanı.
Burada anlatacağımız asıl konu ise sağdaki Benzin satış yeri.Mobil markasıyla benzin ve gazyağı satılıyor.Burası Bozüyük’ün 1940’lı yılların başındaki ilk Benzin İstasyonu.Kimlere ait olduğunu da hemen yazalım; sahipleri Rıza Gürcan,İzzet Aruca ve Uyar Ailesi ortaklığı.Burada satılan mamuller Gazyağı,Benzin ve İspirto.Tabi bu dükkanın önünde aslında bir benzin pompası yok.Biz onu yapay zeka ile yerleştirdik.Ancak duvardaki Mobil yazısı orijinal,tabela ise yapay zeka ürünü.
1940’lı yıllarda Bozüyük’te ne kadar motorlu araç vardı bilmiyoruz ama üç ortaklı işletmede benzin satışı yapılıyorsa demek ki yeterli miktarda varmış.Tabi tam yıllarını hatırlamasak da (50’lerden sonra 70’lere kadar olabilir) gaz yağı ile çalışan traktörlerin varlığından da bahsetmekte yarar var.Bu arada resimde görülen aracın plakasında Bozüyük yazıyor (Bozüyük D-551). Bozüyük’ün ilk akaryakıt satıcısı Rıza Gürcan’ın oğlu İş İnsanı Celal Gürcan (Şimdiki eski sanayi sitesi ve Migros arasında kalan Shell İstasyonunun sahibidir) bir sohbetimizde merhum babasının ilk benzin satışını Bozüyük’te 1938 yılında yaptığını anlatmıştı.Demek ki bu resim 1940’ların hemen başı veya 40 yılı olsa gerek.
Bu ortaklık dağılınca Rıza Gürcan’ın şimdiki Akbank’ın olduğu binanın yanındaki binanın olduğu boş alana kendine müstakil bir istasyon açarak benzin,mazot ve gazyağı sattığını eskilerin anlatımlarından biliyoruz.Eski Sanayi Sitesinin yapılmasıyla birlikte şimdiki Gürcan Petrol’ün yerinde ilk büyük benzin istasyonunu Türk Petrol markasıyla açtığını da hemen belirtelim.
İzzet Aruca ve Uyarlar’ın akaryakıt işinden çekilmesiyle kasabada tek işletme olan Rıza Gürcan’a daha sonra bir komşu geldi.1960’lı yıllarda Şimdiki Şeker Petrol’ün olduğu yerde eski Belediye Başkanlarımızdan merhum Mustafa Şeker BP markasıyla mermer fabrikasının ön tarafına Bozüyük’ün ikinci Benzinliğini açmış.Uzun yıllar iki istasyonla geçinen Bozüyük kalabalığın artması,yollardaki araç sayısının fazlalaşmasıyla 1960’ların ortalarından itibaren başka benzin istasyonlarına da sahip oldu.Bursa istikametine giderken günümüzdeki sağda tek istasyonun olduğu yere Eskişehirli Zeytinoğlu Ailesi Petrol Ofisi,eski Aka-Al Fabrikasının olduğu alana yine Eskişehirli bir aile Mobil markasıyla birer istasyon kondurdular.Sonrasında şimdiki Kapalı Spor Salonun olduğu yere Eskişehirli Celal Sölpük Shell istasyonu,şimdiki Kumral Abdal Camii önündeki Shell İstasyonunun olduğu yere de Petrol Ofisi markası altında eski Belediye Başkanlarımızdan Orhan Aytaç Benzin İstasyonu kurdu.Günümüzde eski Devlet Bakanı Bahattin Şeker Petrol Ofisi markasıyla,Celal Gürcan Shell markasıyla en eski işletmeler olarak faaliyetlerini sürdürüyorlar.Bir diğer Shell Markası ile de Arıklar İstasyonu Sipahioğlu Petrol faaliyette.Şehir içinde iki adet Shell ve bir adet de Petrol Ofisi olmak üzere üç benzin istasyonu bulunuyor.Saraycık Yolu Üç Tepeler mevkiinde de bir adet Şeker Petrol’e ait istasyon var.
Yazımızın başındaki Gazyağına dönecek olursak bu madde 1800’lü yılların sonlarından itibaren 1950’li yılların sonlarına kadar aydınlatmada kullanılan Gazyağı Lambalarında kullanıldığı için 1940’lardan 1980’lerin ortalarına kadar Bakkallarda satılmaya başlandı.Gazyağı günümüzde de birkaç noktada hala bulunabiliyor.
Bu arada geçen yaptığımız bir haberde Gazhane Bayırı ile ilgili yanlış bir tespit yapmışız; sağ olsun Diş Hekimi Nadir Mumcu abimiz bizi bu konuda bilgilendirdi.Onu hemen düzeltelim; Gazhane denilen yer şimdiki mezarlığın kuzeye bakan eski kapısı vardı.Çevre Yolu geçerken o kısım kaldırıldı.Kapının üzerinde Asri Mezarlık yazardı;hatırlayanlar hemen bilmişlerdir.O kapının yanındaki bir alanda tek katlı dar uzun bir yapı vardı ve bu yapı Belediyeye ait Gazyağı deposuydu.Burada depolanan gazlar peyderpey Bakkallara dağıtılırdı.Gazhane buraya denirdi.Arkasındaki çortuğa doğru olan bayıra da Gazhane Bayırı denirdi.Sevgili abimiz bu bilgileri verince bende hemen çocukluğumdan hatırladım.Bu bilgileri de yazarak böylece yanlış bilgileri düzeltmiş olalım.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
Gürcan Petrol – 1990’lar
Şeker Petrol – 1990’lar
