Bozüyük sanayi tarihinde ilk kilometre taşı elbette ki Bozüyük Kereste Fabrikası.Çolak İbrahim Bey’in 1925 yılında şimdiki Kapalı Spor Salonunun yanındaki boş arazide kurduğu Kereste Fabrikası Atatürk’ün de bizzat ziyaret ettiği ve çalışmasını yerinde gördüğü Türkiye’nin ilk sanayi kuruluşlarından biriydi.
Ancak bu işletme Bozüyük’te kurulan ilk orman ürünleri işletmesi değildi.Daha öncesinde Batan Yaylasında Debreli Mustafa tarafından Fransızlarla ortak kurulan işletme ilk olarak gözükse de hemen akabinde Harlayik Deresi’nde Köprülü kardeşlerin kurduğu Kereste Fabrikası da tarihe damgasını vurmuştu.
Köprülü Kardeşler Makedonya veya şimdiki Arnavutluk’tan göç ettiği bilinen o zamanlar “Arnavut” diye adlandırılan soydan gelen Bozüyük’e yerleşmiş,zanaatları kerestecilik olan Ağalardı.
Haber resmide görülen soldaki kişi Numan Ağa,Ortada bulunan kişi Halit Ağa ve sağdaki kişi ise İslam Ağa.Köprülü kardeşlerin orman içindeki işletmesinin yanı sıra günümüzde hala ayakta olan evleri Atatürk İlkokulu yanındaki eski Çimse İş Binası ve yanındaki metruk güzel bina.Birde şimdiki 1 Nolu Sağlık Merkezi’nin köşedeki otopark alanında bir evleri daha vardı.
Bozüyük Ormanlarının bir bölümünün padişahlar zamanından kalan işletme imtiyazları da bu Köprülü kardeşlerdeydi.1940’lı yıllarda Cumhurbaşkanı İsmet İnönü zamanında ormanların devletleştirilmesi ile bu imtiyazlarını kaybettiler.
Bozüyük’ün 1880 yılında Sultan Abdülhamid Han tarafından çektirilen resimlerinde de Bozüyük’ün ileri gelen ağaları bulunuyor.Ancak bunlarla ilgili elimizde net bir bilgi yok.Çadır içinde oturan ağalardan bir tanesinin madalyalı olduğu gözüküyor.Bu ağa en ileri gelen olsa gerek.Bunlardan bir tanesinin ise Bakkalcı sülalesinin bir ağası olduğu tahmin ediliyor.
Daha yakın tarihlere dönecek olursak 1900’lü yılların başı ile 1940’lı yıllar arasında Bozüyük’te Yörük Emin Ağa,Mehmet Ağa,Hacı Topal,Arnavut Hüseyin Ağa gibi şahısların etkin olduğunu görüyoruz.Bu kişilerin hayatlarına dair tabi ki çok bilgiler var ancak bunları yazmaya,anlatmaya kalksak sayfalar alır.
Burada Yörük Emin Ağa’ya az da olsa değinmek gerekir.Zira kendisi Bozüyük Kereste Fabrikasının da ortaklarından olan Bozüyük’te iz bırakmış bir zat.
1877 yılında Aksutekke Köyünde dünyaya gelen Yörük Emin Ağa Yunanlıların işgali sırasında Bozüyük’te ilk Müdafa-i Hukuk Cemiyetini kuran vatanperver bir kişi olarak karşımıza çıkıyor.Bunu, üçüncü kuşak torunu olan Prof.Dr.Nükhet Yetiş Hanımefendinin ataları ile ilgili yazmış olduğu kitaptan anlıyoruz.Eminağa’nın evinin de şimdiki meydanda bulunan eski adıyla Yıldız Fırını olan binanın olduğu yerde olduğunu yine Nükhet Hanım’ın kitabından öğreniyoruz.Şimdiki Belediye Başkanımız Mehmet Talat Bakkalcıoğlu’da Emin Ağa’nın akrabasıdır.
Bozüyük’te 1960’lı yıllara kadar ağa diye anılan başka şahıslar da var tabi ki.Örneğin eski Belediye Başkanlarımıza bakıldığında bu yıllara kadar birçoğunun adının ardında ağa ibaresi var.Günümüzde bu ağaların adları bazı cadde ve sokaklarımıza verilmiş vaziyette.Ağaların akrabaları da var elbette.Hepimizin en yakından tanıdığı ise Halı Sahanın işletmecisi eski futbolculardan Halit Köprülü.
Zamanımızda kerestecilik mesleği yok olan mesleklerden biri.Sadece bir adet Kereste işleme tesisi kaldı.O da Üçyol Kereste.Köprülü Ailesi’nden merhum Süleyman Köprülü günümüzde metruk bir vaziyete dönen 1 Nolu Sağlık Ocağının karşısındaki Köprülü Konağı bahçesinde 1980’li yılların ortalarına kadar kerestecilik işiyle meşgul oldu.
Ağaların Bozüyük’e katkıları çok oldu geçmiş zamanlarda. Değişik mimarilerde konaklar inşa ettirmeleri,çeşitli işletmelerinin olması ve kasaba halkına iş imkanı sunmaları,kasabayı devlet nezdinde tüccar olarak temsil etmeleri,ticaret hayatına katkıları ve Bozüyük’ün bir sanayi kenti olması babında ilk adımları atmaları unutulmayacak etkenlerden.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
Halit Ağa
Yörük Emin Ağa
Hacı Topal
Arnavut Hüseyin Ağa
