“Bundan tam 100 yıl önce Bozüyük Dağlarında bir tren yürüyordu”dediğimizde günümüz gençleri bu söylemimize şaşırabilir.Ancak bu bir gerçek.Bozüyük Dağları dediğimiz ise tabi ki güneyimizde kalan Yirce Dağları.Bugün sosyal medyada İsviçre Dağlarında turistik amaçlı gezen trenlerin bir benzeri gibiydi bu; zira ormanlar içinde ilerleyen bir trendi.
Tabi günümüzde TCDD’nin trenleri yurdumuzun birçok yerinde dağlardan ilerliyor ve tünellerden geçiyor.Ancak bu bahsettiğimiz başka bir tren.Evet bu bir Dekovil.
Peki Dekovil nedir?
Günümüzde artık pek kullanılmayan bu küçük trenler nostaljik olarak bazı yerlerde görülebiliyor.Örneğin demiryolları müzeleri.Fakat hala işleyen bir örnek de var tabii ki.Eskişehir Sazovapark’ta bulunan mini tren bir Dekovil.Bu tren Askeri Hava Alanına kömür taşımakta kullanıldıktan sonra yıllar önce işlevselliğini yitirdi ve günümüzde park ziyaretçilerini kısa turda taşıyor.
Tekrar Bozüyük’e dönecek olursak; bu Dekovil Hattı çok ilginç bir örnek.Alman Mühendisler tarafından inşa edilen bu Dekovil Tren Hattının kendine ait bir yolu var ve makasları bile var.”Ne işe yarıyor?” derseniz hemen anlatalım;
1925 yılında Albay Çolak İbrahim Bey tarafından kurulan ve Cumhuriyetimizin ilk özel teşebbüs işletmelerinden biri olan Bozüyük Kereste Fabrikası’nın hammaddesi olan tomruklar Yirce Dağları’ndan sağlandı.Bu ağır ve geniş tomrukların yaklaşık kuş uçuşu 30 kilometre olan dağdan Bozüyük’e getirilmesinde iki vasıta kullanıldı.Bunlardan en bilineni elbette ki havai hat denilen teleferik hattıydı.Dağın bir yerindeki (Batan Yaylası olabilir) yayladan tel hattına yüklenen tomruklar havadan Bozüyük’e getiriliyordu.Burası havai hattın dağdaki ilk istasyonu ve yükleme yeriydi.Ancak bu noktaya getirilmesi gereken ağır ve geniş çaplı tomrukların nakli için işte bu küçük tren kullanıldı.Biraz daha açacak olursak şöyle bir detay verelim; tespit edilen ağaçlar el gücüyle kesiliyor; dik yamaçlardan önce yuvarlanıyor.Burada taşıma için tahtadan yapılan yağlı yalaklarla kaydırarak aşağı kodlara götürülüyor.Buradan öküzler aracılığı ile zincirlere bağlanan tomruklar Dekovilin gidebildiği son noktaya kadar getiriliyor.Bu noktada kurulan canaskallar yardımıyla işte bu küçük trene yükleniyor ve havai hat istasyonuna naklediliyordu.İşte taşıma sistemi bu şekilde işliyordu.
Dekovil denilen bu küçük trenin lokomotifinin buhar gücüyle hareket ettiğini de hemen belirtelim.Kazanına atılan odun,kömür ve talaşlarla elde edilen buhar sıkıştırılarak treni yürütüyordu.Neticede bu lokomotif eski filmlerde ve resimlerde gördüğümüz buharlı lokomotiflerin aynısı ama minyatürü.
100 yıl öce böyle bir Dekovil Türkiye’nin başka bir yerinde varmıydı? Bunu tam bilmiyoruz.Biz Bozüyüklüler bu treni işletmişiz ve bir asır öncesine bu teknoloji ile damga vurmuşuz.Tabi günümüzde bu minik trenden eser yok.Sadece siyah beyaz iki resmi var elimizde.Ancak o dönemde çekilen siyah beyaz filmde bu trenin işleyişi hareketli olarak gözüküyor.Bu da geçmişe canlı şahit gibi ışık tutuyor.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
