Uzun yıllardır Bozüyük Halkı ilçe merkezinde bulunan Seramik Fabrikasının şehir içinden çıkarılması yönünde serzenişte bulunuyor. Birçok kesime göre şehrin havasını kirlettiği düşünülen bu fabrika bölgemizde bulunan yerleşim yerleri içinde (Kütahya,Eskişehir,Bilecik,Bursa,İnegöl) tek şehir merkezinde bulunan büyük sanayi kuruluşu olma özelliğini taşıyor.
İsmini vermeyelim;hepimizin malumu.1965 yılında Sümerbank Seramik Fabrikası adı altında devlet tarafından yapılan bu tesisi o zaman Bozüyük halkı tarafından o kadar sevinçle ve takdirle karşılandı ki;Bozüyük’ün ilk ve en büyük fabrikası olması bakımından birçok kişiye ekmek kapısı oldu.
Fabrika kurulduğunda elbette ki 61 yıl önce şehir dışındaydı. O zamanlar Kasımpaşa Mahallelilerin harman yeri olarak kullandıkları Koca Çayır denilen yerde geniş çayırlık bir alan Sınayi Bakanlığı tarafından kamu iktisadi teşekkül ve fabrika alanı olarak belirlenerek Yarımca Seramik Fabrikasının ardından Türkiye’nin en büyük Seramik Fabrikası Bozüyük’ün güney batı kısmında şehir merkezine biraz uzak bir alan olan bu yerde kuruldu.
O günkü yerel gazeteyi taradığımızda Fabrikanın makinelerinin Çekoslavakya,Almanya gibi ülkelerden trenlerle Bozüyük’e getirilişi ballandıra ballandıra anlatılmış.Fabrika işlemeye başladığında Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay Bozüyük’e gelerek işletmeyi gezmiş ve yetkililerden bilgi almış.
Bu yarım asır öncesinde elbette ki Bozüyük için muazzam bir şeydi. Aradan geçen yıllarda seramik fayans üretiminde Türkiye ekonomisine her ne kadar katkı sağlasa da halk arasında “Arpalık” olarak tabir edilen ve resmi kamuoyunda KİT olarak bilinen devlet kuruluşu olduğu ve zarar ettiği gerekçesi ile son derece eleştiri konusu da olmuştu.
Neticede 1980’li yıllarda Sümerbank’ın kapatılmasıyla Çitosan adını (Çimento Toprak Sanayi Kuruluşları) alan fabrika artık kendini yenileyemediği,gelişemediği,zarar ettiği gerekçesi ile 1997 yılında özelleştirildi;yani özel bir kuruluşa satıldı.
1980’li yılların başından itibaren Çortuk ve Yediler Bölgesinin yapılaşması,Yeşilkent’in oluşturulması,Yeni Mahalle’nin güney yönünde büyümesi,Musapınarı Mevkii’nin evlerle dolması ve son olarak da Devlet Hastanesi’nin Cingiller Mevkii’ne inşa edilmesiyle iyice şehir içinde kalan fabrika uzun yıllardır bir eleştiri konusu olmaya devam ediyor.
Aslında 1997 yılında satışa çıkarıldığında Bozüyüklü müteşebbisler ortaklaşa bu fabrikayı devletten satın alma niyetini ortaya koydular. Ancak satın alma maliyetinin dışında fabrikanın artık demode olmuş makinelerinin ve inşa alanlarının yenilenmesi maliyeti oldukça yüklü olduğundan rantabl olmadığı gerekçesi ile bu niyetten vazgeçildi.Zaten bizimkiler de alsalar bu fabrikayı şehir dışına çıkartmak mümkün olmayacaktı.Zira bu da çok yüklü bir maliyet gerektiriyordu.
Şimdi özelleştireme sürecindeki rakamsal değerlere de biraz değinelim;
İlk ihale 6 Kasım 1995’te yapıldı ve verilen en yüksek teklif olan 8 Milyon Dolar yeterli bulunmadı.İkinci ihale ise 4 Kasım 1996 tarihinde gerçekleştirildi ve verilen en yüksek miktar olan 8.83 Milyon Dolar da devlet tarafından yeterli bulunmayınca üçüncü ihale tam tarihini netleştiremediğimiz 1997 yılında yapıldı ve 12 Milyon Dolara Ercan Turizm ve Ticaret AŞ. Fabrikayı satın aldı. Aradan geçen 30 yılda işletme hem kendisini yeniledi hem de büyüdü.Ancak bu büyüme kendi yerinde ve şehir içinde oldu.
Devlet bu kuruluşu özelleştirirken yerini değiştirme,sanayi alanlarına çıkartma şartı koşsaydı belki de şimdiki yerinde olmayabilirdi.Ancak bu konular şartnameye konmamış olsa gerek ki mevcut alanda öylece satıldı.
Bilindiği gibi yakınımızda bunun özel sektörde bir örneği de vardı.Her ne kadar devlet kuruluşu olmasa da Eti Fabrikası Eskişehir Şehir Merkezindeki fabrikasını kapattı.Bunun yanında zamanında şehir dışında kalan,günümüzde Espark’ın olduğu yerdeki kiremit fabrikaları (Kılıçoğlu örnektir) kapatıldı ve yada şehir dışına çıkarıldı.
Bir de şu konuya değinmek lazım ki;önemlidir; Bozüyük Şehir içindeki bu seramik fabrikasını işletenler 2000’lerin başında şimdiki Kapalı Pazarın kurulu bulunduğu arsayı Bozüyük Belediyesine bağışladılar ve ilk olarak Başkan Berberoğlu döneminde bu alana Kapalı Pazar inşa edildi.Buna karşılık işletmeye tavizler verildi mi verilmedi mi bunu tam olarak bilmiyoruz.
Sonuç olarak bu işletme şehir içinde olmaya devam edecek. Halkımız belki de haklı olarak şehir dışına çıkarılması yönünde talep ve istekleri sıkça dile getiriyor ancak işletmenin yasal ruhsatları var ve burası sanayi alanı olarak imar planında işlenmiş. Artık bununla yaşamaya devam edeceğiz.Burada önemli olan fabrikanın gerek hava kirliliği gerekse toz ve depolama sahaları görüntü kirliliği bakımından sıkı denetlenmesi ve toplumsal sağlığa zararı olmaması.Bunun yanında 1500 kişi kadar olduğunu tahmin ettiğimiz istihdamı,ihracatı,Bozüyük ve ülke ekonomisine katkısı işletmenin Bozüyük için olumlu yönleri.
Levent Sünal –Gündem11 Gazetesi
