Eski Bozüyük Fotoğraflarını haberlerimizde zaman zaman yayınlıyoruz ve üzerine analizler yapmaya çalışıyoruz.Tarihsel süreçte gerek kendi arşivimizden gerekse Fahri Muhabirimiz Sevgili Hakan Alkan’ın arşivinden birçok resmi sizlere sunduk ve üzerinde düşüncelerimizi paylaşmaya çalıştık.
Bunlardan tabi en bilineni manşet resmindeki 1880 Bozüyük Panoraması resmi. Bu resim Sultan Abdülhamit Han’ın emriyle Saray Fotoğrafçıları tarafından üç parça siyah beyaz kareler halinde oldukça silik çekilmiş resimlerden birleştirme ve günümüz teknolojileriyle netleştirme,renklendirme ve üç resmi ekleyerek panoramik tek resim elde etme şeklinde oluşturuldu.Resimleri ilk elde eden kişi ise Diş Hekimi Nadir Mumcu abimizdi.Bu birleştirmeyi ilk olarak 2000’li yılların başında Serano Seramik sahibi Selami Torun abimiz yapmıştı.Siyah Beyaz olan o panorama resmi keskinleştirilmiş ve netleştirilmişti.Tabi o günkü şartlarda fotoşop bu kadar gelişmiş değildi ve yapay zeka da yoktu.
Resmin nasıl elde edildiğini anlattıktan sonra ayrıntı ve detaylarına girelim biraz. Resimlerin çekilme noktası olarak şimdiki Bekir Aral İlkokulunun biraz solundan ve önünden bir yer olarak tespitimizi yapmak mümkün. Üyük Tepesinin görünüş açısına göre çekilen nokta tam olarak buralarda bir yere denk geliyor.Öncelikle Kasımpaşa Camii’nin görünümüne bir bakalım.Yapısı şimdiki gibi kırmızımsı değil.Çünkü bu kırmızımsı yapı Cumhurtiyetin ilk zamanlarındaki tadilatta Kızıltepe’den getirilen kırmızı taşların kesme yöntemi ile ayrılarak duvarlara kaplanmasıyla elde edildi.Resimdeki cami görünümü bej renk.500 yıl önce taşların nerelerden getirildiğini bilmiyoruz.Bir başka dikkat çeken detay ise minarenin külahı.O zamanlar kukuleta da denilen bu en tepedeki külahın şimdikinden daha kısa ve yayvan görünümde olduğu gözlemleniyor.Caminin arka kısmında herhangi bir yerleşim yok.Eski Bozüyüklülerden dinlediğimiz kadarıyla caminin arkası mezarlıkmış.Burada da hazireye ait bir mezarlık olduğunu her ne kadar göremesek de düşünüyoruz.
Fotoğrafta en dikkat çeken detay ise önde görülen bir duvar. Bundan da bahsedelim. Burası Bozüyük’ün doğu kısmındaki en son evinin bahçe duvarı.Yeri tam olarak neresi diye soracak olursanız; eski dispanserden Süleymanbey Camii’ne giderken inilen dik yokuştan sola eski hale doğru dönüldüğünde sağda kalan evlerin o günkü bahçe duvarları.Sağa doğru kıvrılarak devam eden yol ise şimdiki Süleymanbey Camii’ne doğru giden yol.Buradan Tekke Mahalle’ye uzanan yol toprak bir zemine sahip.
Resmin en sağında Tekke Mahalle’ye bir göz atacak olursak ilk gözümüze çarpan Üyük Tepesi eteklerinde bulunan tarlalar.Bu tarlalar 1876 Balkan Göçmeni Muhacırların açmış olduğu bağlık yerlerden bazıları.Bu arada muhacırların kurdukları düzgün yapılaşma ile Bozüyük’ün günümüzdeki en eski ikinci Mahallesi olan Tekke Mahalle o günkü objektife yansımış durumda.Çok dikkat çeken bir husus ise Üyük Tepesi’nde tek bir ağacın bile bulunmaması.
1903 yılında yapılan Tekke Mahalle Camii resimde gözükmese de şimdiki Kasımpaşa Orta Camii yerinde olan eski Mescit resimde açıkça gözüküyor.Bu Mescit Camii’nin elimizde yakından çekilmiş resimleri ne yazık ki yok.
Resimde doğu kısmında yani Kasımpaşa Camii solunda kalan Bozüyük’ün en son yeri şimdiki Hal Meydanı da denilen Çarşı Meydanının olduğu alan.Burada o zamanlarda ne bir hal var ne de bir yerleşim var.Daha önceki haberlerimizde belirttiğimiz üzere Balkan Göçü sırasında gelen muhacırlar bu kısma Yeni Mahalleyi kurdular ve Bozüyük batı yönünde büyüdü.
Çok dikkat çeken başka bir detay ise Kasımpaşa Camii sağında gözüken Friglerden kalma eski timülüs.Bilindiği gibi bu tarihi yükselti 1893’de demiryolu hattı geçerken Alman Arkeolog Körte tarafından kaldırıldı.Çotuk dediğimiz Kasımpaşa Cami arkasındaki tepede herhangi bir tarım izi gözlemlenmiyor.
Dikkatlerden kaçmayan ve bizleri gülümseten çok hoş bir detay daha var ki; dikkatli bakanlar bunu da görebilirler.Ön taraftaki yeşillik alanda iki küçük çocuğun oturduğu ve objektife poz verdiklerini gözlemleyebiliyoruz.
Bu resmin çekildiği tarihte Bozüyük’te Cami-i Cedid Mahallesi, Hanönü Mahallesi ve Öyükdibi adında üç mahalle olduğunu biliyoruz. Cami-i Cedid Mahallesi’nde 26 hane varken Öyükdibi Mahallesi’nde 19 hane ve Hanönü Mahallesi’nde 21 hane olduğu kayıtlarda var.Ancak biz biraz daha fazla olabileceğini tahmin ediyoruz.
Toparlayacak olursak; bu tarihi resim Bozüyük’ün ilk çekilen ve en eski resmi diyebiliriz. Şöyle de bir şansımız var ki; Saray Fotoğrafçıları üç parçada bunları çekmişler ve bizler günümüz teknolojileri bunları birleştirerek Bozüyük’ün bu güzel panoramik fotoğrafını günümüze ulaştırabilmişiz.Emeği geçenler sağ olsunlar.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
