Bozüyük Tarihi ile ilgili derin araştırmalar hala sürüyor.Bilinmeyenler,yok olanlar,sadece fotoğrafta kalanlar,anılar ve yok olan değerlerin yer tespitleri.
Tabi ilçemiz Bozüyük’te Osmanlı Dönemine ait birçok eser yok olmuş.Bunlardan biri de Kasımpaşa Camii karşısındaki bu merkez çeşmesi.1922 yılında Avusturyalı Albert Kahn’ın çekmiş olduğu Bozüyük Resimlerinde bir çeşme gözüküyor.Bu çeşme günümüzde yok elbette.Çeşmenin tam olarak nerede olduğu konusunda Tarih Araştırmacısı sevgili kardeşimiz Hakan Alkan tam olarak yer tespiti yaptı.Ve Alkan paylaşımlarında şu ifadelere yer verdi;
“Bozüyük Kâsımpaşa Külliyesi,Kanuni Sultan Süleyman Han’ın Vezirlerinden Kâsımpaşa tarafından 1525-1528 yıllarında inşaa edilmiştir.Külliye ; Cami, İmaret,Medrese,Sıbyan Mektebi, Kervansaray,Çeşme ve Hamamdan meydana geliyordu. Bu yapılar topluluğundan sadece Cami,İmaret ve Kervansaraya ait iki kubbeli mekân günümüze ulaşabilmiştir.
Daha önce Külliyenin bütün yapılarından söz etmiş,paylaşmıştım,fakat çeşme puzzle’ın eksik kalan parçasıydı. Geçtiğimiz yıllarda çeşmenin görüntülerini,Fransız Yahudi banker olarak tanınan Albert Kahn’ın video arşivinden bulmuştuk. Kahn,Bilecik üzerinden Karaköy’e oradan da 19 Aralık 1922 tarihinde Bozüyük’e uğramış,bazı fotoğraflar ve kısa bir video kayda almıştır. İşte Bozüyük’ün tarihi kayıp çeşmesini sadece bu görüntülerde görebiliyoruz.
Video’da iki ferace’li kadının çeşmeden su aldıkları görülmekteydi.Video’dan ekran görüntüleri alıp bu görüntüleri yapay zekâ yardımı ile netleştirip renklendirdim. Uydu görüntülerinden faydalanıp yerini aşağı yukarı tahmin edip işaretledim. Elimizde bu tarihi çeşmenin başka bir görüntüsü maalesef yok.
1926 yılından itibaren arşiv fotoğrafları taradığımızda çeşmenin izine rastlayamıyoruz. Bu da akıllara 1923/1927 yılları arasında görev yapan Bilecik Valisi Tevfik Bey’i getiriyor. Neden diye soracak olursanız ;Tevfik Bey o yıllarda Kasımpaşa Camii’nin doğu duvarında bulunan Medrese ve Hamam gibi yapıları yıktırmış,bugün ki Zübeyde Hanım Caddesini (İstasyon Caddesi) açtırmış,Eski mezarlıkta Ertuğrul Gazi’nin Sancaktarlarından Kamer Ali Baba’nın baldaken tarzındaki türbesinide yerle bir ettirmişti.(Türbe günümüz Halk eğitim Merkezi ve Belediye binası arasında bulunmaktaydı) Bu yüzden çeşmenin de aynı dönemde yıktırıldığını tahmin ediliyorum.
Seyyah Hans Dernschwam’ın 19 Mart 1555’te Bozüyük’te ki çeşmeden şöyle bahseder ;
Kasımpaşa Caminin önünde yolun kenarında halka mahsus alelade bir çeşme ve hayvan sulama yeri gördük.Çeşmenin beyaz mermerden bir yalağı var,bu yalak taşı eski bir grek yapısından alınıp buraya getirilmiş.Mermer yalak 8 karış derinliğinde ve 8 karış genişliğinde,haç şeklinde oyulmuş ve iç kısmında 4 tarafta dibe doğru inen ikişer basamak var.Basamaklar bir insanın oturabileceği kadar geniş.Zeminde aynı şekilde bu yalağın vaktiyle ne maksatla kullanıldığını bilen yok.Kanaatimce bu mermer yalak vakti ile bir kadının içinde yıkanması için bir hamamda bulunmaktaydı.Kadın sıcak suda istediği şekilde alçakta ve yüksekte,küvette veya vaftiz taşında oturuyormuş gibi oturabilmekteydi.Bunun bir benzerini İstanbul’da Sarayın avlusunda görmüştüm.”
Hans Dernschwam’ın bahsettiği yalak taşının görüntülerde olmadığı, onun yerine dikdörtgen şeklinde bir yalağın olduğu görülmekte. Bahsi geçen Grek taşı sonradan kırılmış,sökülmüş yada çalınmış olabilir.
Kısacası; Vezir Kâsımpaşa tarafından yaptırılan Külliyenin çeşmesi 1525’ten 1925 yılına kadar 400 yıl Bozüyük Halkı’na ve gelip geçen yolculara hizmet vermiş, bir gün ortadan kaybolmuştur.
Bozüyük Kâsımpaşa Camii ve İmareti tüm ihtişamı ile 500 yıldır ayaktadır.Kıyamete kadarda ayakta olması dileğiyle.Allah (c.c.) Kasımpaşa Efendiden ve Külliyenin yapımında emeği geçenlerden razı olsun”
Bozüyük Tarihi ile ilgili sürekli araştırmalar yapan Hakan Alkan şimdiye kadar birçok eski Bozüyük Resmini paylaşarak geçmişe ışık tuttu.Biz de Gündem11 olarak yaptığımız tarih haberlerinde kendisinin arşivinden hep yararlandık.Burada herkesin amacaı geçmişe ışık tutmak,geleceğe bir miras bırakmak.Böylece bu alanda Bozüyük’e hizmet etmek en büyük amacımız.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
