1932 yılında Bozüyük Kereste Fabrikası’nda çıkan yangın ilçe tarihinin en büyük yangını oldu.1925 yılında Albay Çolak İbrahim Bey tarafından kurulan ve 1926 yılında Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün de gelip ziyaret ettiği fabrika 7 yıl sonra çıkan bir yangınla kül oldu.
Bozüyük’te muhtelif ev yangınları dışında bu tarihten sonra büyük yangın yaşanmadı.1970’li yılların sonunda şimdiki İtfaiye Garajı’nın olduğu yerde tüpgaz deposunda çıkan yangın ilçe genelinde çok büyük bir paniğe neden olmuştu.Patlayarak havaya uçan piknik tüpleri Bozüyük’ün birçok noktasından gözükmüş,gecenin karanlığında havai fişek patlamaları gibi izlenmişti.Neyse ki ilçemiz genelinde hiçbir zarara neden olmadı.
Bunun yanında 90’lı yıllarda ABS Fabrikası’nda loderin LPG Tankına çarpması sonucu bir yangın çıkmış ve tank patlayarak Demirdöküm Fabrikasının ek binasına zarar vermişti.Bunda da Bozüyük İlçesi bir zarar görmedi.Bunlar ilçemizin yüreğini ağzına getiren büyük yangın hadiseleri oldu.
1932 yılındaki yangına dönecek olursak;tabi bu yangında itfaiye araçları olmadığı için taşıma suyla yangın söndürülmeye çalışılsa da başarılı olunamadı.Herhangi bir su taşıma aracının olmadığı o yangında günümüzde hala ayakta duran su havuzlarından faydalanıldı mı; yoksa yangından sonra yeniden kurulan fabrikada alevlerin tehdidine karşı bu havuzlar sonradan mı inşa edildi bunu tam olarak bilemiyoruz.Kasabada çıkan bu yangın 93 yıl önce ulusal basında da geniş yankı uyandırdı.1 Ocak 1933 tarihli Cumhuriyet Gazetesinin 5.sayfasında çıkan haber şöyle;
26 Aralık 1932 sabahı saat altıya yirmi varken kasabaya pek yakın olan Bozüyük kereste fabrikasının düdüğü acı acı çalmaya başladı.Diğer taraftan fabrika telefonu da jandarma santraline,makine dairesinin ateş aldığını ve nöbetçi amelenin düdüğü açarak daireden dışarı kaçtığını,Bozüyük Halkını tehlikeden haberdar etmeleri için icap eden tedbirin alınmasını rica ediyor.Sokaklarda bekçiler: fabrika yanıyor imdada koşun diye bağırmaya başlıyor.Halk uyanıyor.Yardım için fabrikaya koşan Bozüyük ahalisi makine dairesinin alevler içinde olduğunu görüyorlar.Pek ani bir suretle müesseseyi saran ateşin önüne geçilemeyerek fabrikanın makine dairesi ve buna muttasıl olan katraklar binası tamamen yanıyor.Halkın pek fedakârane yardımları ile yangının diğer kısımlara sirayetine meydan verilmeyerek söndürülebiliyor.
Fabrika her gece saat 24’e kadar Bozüyük Kasabası’nı elektrikle tenvir etmek için çalışmaktadır.24’te duran makina istim kaybetmemek üzere muntazaman ocak yakılmakta ve fabrikanın umumi gece bekçilerinden başka ocak için de ayrıca nöbetçi amele beklemektedir.Bu ameleler katraklar dairesine muttasıl ve kargir bina dahilinde olan makine ve ocak dairesi tavanında hafif bir ateş görüyorlar.Derhal iş başına geçerek 12 metre irtifaında olan tavana ameleden birisi çıkıyor.Yangın söndürme aleti ile ateşin önünü almaya çalışıyor.Diğer taraftan derhal bekçiler haberdar ediliyor.Bu çalışma esnasında ocak’ta yakılmak üzere hususi bir tertibat ile kazanın üzerine toplanan testere talaşlarının alev aldığı görülüyor.Yanmaya başlayan ve tehlikeli bir vaziyet alan bu talaşlar birden makine dairesinin içine dökülüyor.Bu esnada çatının tahta aksamı ateş alıyor.Bütün bu hadiseler bir kaç dakika içinde cereyan ettiği ve hadise de amelenin paydos zamanına rastladığı için elde mevcut bir kaç bekçi ile yangının önüne geçmek imkanı bulunamıyor.
Fabrikanın yanan makine dairesinde Lanz markalı 250 beygirlik büyük ve 180 beygirlik küçük iki buhar makinesi,bir büyük dinamo ile diğer küçük bir dinamo kamilen yanmıştır. Katark binasında büyük ve küçük 12 adet katark müteaddit elektromotör,devvar testere,bir çıta makinesi ve bileme dairesinde de müteaddit otomatik bileme makinesi mevcut idi.Bütün bu kıymetli ve fenni tesisat tamamen yanmış ve enkaz halinde kalmıştır.Bundan başka makineler arasına yerleştirilen 10.000 adet yumurta sandığı ve henüz istif mahalline sevk edilmeyen keresteler dahi yanarak zarar ve ziyan yekünunu kabartmıştır.Yanan binalara pek yakın bulunan fabrika hastanesi,tohumluk,şerit testere binasına bir şey olmamış,yalnız kereste kurutma fırınları saçağından tutuşmuşsa da sarf edilen gayret neticesinde söndürülmüştür.Binalara pek yakın geçen havai hat ve bilhassa yanan binaya muttasıl bulunan havai hat ayağı ahşap olduğu halde bir hüsnü tesadüf eseri olarak tehlikeyi atlatmıştır.Fabrikanın yanması neticesinde tahmin edilen maddi zarar 250.000 liradır. Müessesenin çalışamayacak bir hale gelmesi ayrıca zararlara sebebiyet vermiştir.
Müessese sigortalı idi.Bu münasebetle bu mükemmel fabrikanın yeniden inşa edileceği kuvvetle tahmin ediliyor.Bu yangın dolayısı ile Bozüyük kasabası dahi büyük bir tehlike atlatmıştır.Eğer yangın esnasında kuvvetli bir rüzgar olsaydı kasabadan birtakım mebaninin uçan alevli enkazdan ateş alması ve facianın daha büyümesi ihtimali vardı.İnsanca hiçbir zayiat yoktur.
Fabrika sahibi Çolak İbrahim Bey müesseseye iştirak edecek ecnebi bir sermayeder bulmak maksadı ile bir kaç aydan beri Avrupa’da seyehat ediyordu.İbrahim Bey bir müddet evvel Paris’te bir Fransız sermayader bulmuş ve üç gün evvel onunla birlikte Türkiye’ye gelmişti.İkisi birlikte Bozüyük’e gidecekler ve semayeder fabrikayı gördükten sonra kat’i kararını verecekti.Fakat hareketlerine vakit kalmadan fabrikanın yandığı haberi gelmiştir.Bunun üzerine İbrahim Bey sermayeder ile birlikte Bozüyük’e gitmiştir.Fakat fabrikanın en mühim kısmı yandığı için semaye sahibinin ilk kararında durup durmayacağı şüpheli bir hal almıştır.Bu noktadan da fabrika sahibi zarara uğramaktadır.Fabrika Ünyon sigorta şirketine sigortalıdır.Yangında 1500 metreküp kereste yanmıştır.Fabrikanın en az üç ay çalışamayacak olmasından İbrahim Bey’in toplam zararı 400 bin liraya yakındır.Bir ay kadar evvel Bozüyük fabrikasında bir yangın daha olmuş,hatta fabrikanın tamamının yandığı haberleri çıkmış fakat yangının büyümesine meydan verilmeyen bir yangın başlangıcı olduğu anlaşılmıştır.
Fotoğraf’ta yangını söndürme çalışmaları görünmekte.Bu yangın ile birlikte Bozüyük bir süre elektriksiz kalmıştır.
Bu konu ile ilgili görgü sahibi kişi hayatta kalmadı.Ancak biz yaşanan korku ve dehşeti tahmin edebiliyoruz.Çok yanıcı madde olan çam keresteleri,bu malzemelerin sterleri,talaş depoları tutuştu ve söndürecek bir itfaiye aracı da olmadığı için sabaha kadar yandı kül oldu.Yeniden yapılan fabrika için yangın önlemi olarak Kovalıca yolu batısında kalan Kirazlarbaşı Bölgesinden pik demir boru hattıyla fabrikaya su hattı çekildi.Bu yangın için önlem olarak gerek havuzları doldurulması gerekse anlık su elde edilmesi için oldukça önemli bir yatırım oldu.Bunun Bozüyük’e de bir faydası oldu elbette ki; Kirazlarbaşı’nın memba kalitesindeki o güzel içimli suyu Bozüyük Sokaklarındaki döküm Alman Çeşmelerine de verilerek halkın çok kaliteli bir suyu içmesi de sağlandı.Habere katkılarından dolayı Sevgili Hakan Alkan’a teşekkür ederiz.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
