Fotoğrafta 1952 yılından bir kare gözüküyor.Bu resimde Bozüyük Halkının Yeni Mahalle’ye su hattı çekmek için İmece Usulü su boru hattı çekme çalışması ile karşılaşıyoruz.
Peki neden Su Ağacından kurtulmak için yazdık? Onu da hemen belirtelim.Su Ağacı (Halk dilinde yuvarlama söylemiyle Suğağacı veya suvağacı) evlere sokak çeşmelerinden veya kuyulardan içme ve kullanma suyu getirmek için kullandıkları,su bakırlarını taşıdıkları kalın ağaç değneğe verilen ad.
Su Ağacının iki yanına su dolu bakır kovalar yüklenir,evin genç kızları ve kadınları bu bakırları su ağacı yardımıyla omuzlarına yüklerler ve evlerine taşırlardı.Yaşı 40’ın üzerinde olan köylüler ve yaşı 70’in üzerinde olan Bozüyüklüler bu taşıma sistemini iyi bilirler.
Şimdi gelelim resmin hikayesine.Yeni Mahalle’nin Kızıltepe’ye doğru çıkan paralel sokaklarını hepimiz biliriz.Eski Dispansere doğru çıkan birinci sokaktan başlayarak beş tanedir.Bunların ikincisi Çeşmeci sokaktır.Resim Çeşmeci sokakta çekilmiş.Çalışanların başlarında dikilen kişi Aziz Çavuş.Aziz Baltakıran Bozüyük Belediyesinin unutulmayan Zabıta Memurlarından.O dönemlerde Zabıta denmez Belediye Çavuşu denirdi.Aziz Çavuş nezaretinde Yeni Mahalle Çeşmeci Sokak sakinleri imece usulü ile mahalleye ve sokağa su hattı çekiyor.
Buraya kadar resimde bizim gördüklerimiz bunlar.Bir de Sevgili Hakan Alkan’ın resimle ilgili sosyal paylaşımındaki bilgilere bakalım;
“Diş Hekimi Nadir Mumcu anlatımı ile ;
1952 yılında amcamız Kahri Mumcu seçim vaadlerinde her evi su abonesi yapıp evlere su verebileceği sözünü verir. Seçildikten sonra Kirazlar başında yeterli suyumuz var ve Çolak İbrahim beyin yaptırmış olduğu su alt yapımız hazır ancak sokak ve çıkmaz sokaklarda evlere su verebilecek kazı çalışmalarını yapabilecek iş makinaları yok, hatta bu işi tüm Bozüyük çapında yapabilecek belediyenin maddi gücü de yok.Bu noktadan hareket ile bir kampanya başlatır. Sokağına kanal kazan evlerin boru ve abone işlemlerinin belediye tarafından yapılacağının sözünü verir.Zira bu tarihe kadar evleri su bakraçlar ile sokak çeşmelerinde suvacı ile taşınıyordu.
Sokak sakinleri Kendi aralarında gönüllü olarak örgütlenir. Bil fiil çalışamayanlar yövmiye ile işçi çalıştırır, eli kazma kürek tutanlar ise bilfiil çalışır idi.Bu çalışmalar sırasında 1952- 1954 yılları arsında çekilmiş bir fotoğraf Belediyeciliğin ve Bozüyük ün nereden nereye geldiğinin bir belgesidir.
Avukat Ertuğrul Agaoğlu anlatımı ile ;
Belediye Zabıta Memuru rahmetli Aziz Baltakıran’ın da karede yer aldığı fotoğrafın çekildiği tarih 1952. Fotoğrafta kazılırken görülen Çeşmeci ve hemen altındaki Çerençeli sokakları Yeni Mahalle’nin o tarihteki en sonunda yer alan geçiş kanallarıydı.Yine o tarihlerde evlerde su yoktu. Her evin oturanları bazı köşe mevkilerde yer alan Çeşmelerden kova veya bakraçlarla ve çokçası su ağacı denilen ve omuzlarda taşınan araçlarla su ihtiyaçlarını giderirlerdi. Çeşmeler kollu ve baskılı kullanılan ve suyu bilek gibi akıtan metal döküm aygıtlardı. Su Kovalca köy yolunun batısındaki daha yüksekte kalan Kirazlarbaşından geldiği için doğal olarak tazyikli olarak akıyordu. O tarihlerde evlerde su kıymetliydi. Aradan geçen bunca yıldan sonra susuzluğun paylaşıldığı bir fotoğrafa bakarak ve Aziz Baltakıran ağabeyimizi rahmetle anarak söylediklerimiz o günleri yaşamayanlar için bir masaldan farksızdır.”
Büyüklerimizin anlattıkları bu şekilde.
Bazı eklemeler yapmak gerekirse; bilgilerimize göre Kirazlarbaşı Suyu Yediler Tekke’si karşısından çıkan çok leziz ve tatlı bir su. Bu suyu Bozüyük Kereste Fabrikası yangınından sonra metal boru hattı ile Çolak İbrahim Bey Kasabaya getirmiş.Başta İstasyon Çeşmesi olmak üzere 70’lere kadar kasaba merkezinde buluna n eski döküm emme basma Alman Çeşmelerine bu su verilmiş.Ancak evlerde su yok.Hele hele Yeni Mahalle’nin üst kodlarına hiç su çıkmıyor.Yeni Mahalle’nin o kısımlarında oturanlar evlerine suyu şimdiki Bekir Aral Okulu’nun önünde bulunan oluklu çeşmeden suvacı ile taşıyor. Tabi bu çeşme günümüzde yok oldu gitti.
Tahminlerimize göre 50’li yıllarda Atatürk İlkokulu doğu kesiminde bulunan Pancar Tarlasından pompajlama yöntemi ile basılan suyun Yeni Mahalle’ye ulaştırılması için kazılan imece su hattı bu.
Haberlerimizde hep yazdık.Bozüyük Su Zengini bir ilçe diye.Günümüzde Karasu’nun doğal Kaynağından çıkan suyu bolca kullanıyoruz.O dönemde de her ne kadar Kirazlarbaşı Suyu yetmese de su kuşağı diye tabir ettiğimiz Atatürk İlkokulu hizzasında bulunan yer altı su kaynağından çokça faydalanıldı.
Günümüzde tabi buna ihtiyaç duyulmuyor.Ancak Bozüyük’ün alternatif su kaynağı olarak ve bir zenginlik olarak bu su kuşağımız mevcut.Resim Kadri Baltakıran’ın arşivinden alınmış ve Hakan Alkan tarafından renklendirilerek servis edilmiştir.Kendilerine katkılarından dolayı teşekkür ederiz.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
Kasabanın merkezinde bulunan eski döküm Alman Çeşmeleri (1950’ler Bozüyük)
Çeşmesi Sokak’ta su ağacı ile su taşıyan bir kız çocuğu (1950’ler Bozüyük)
İmece usulü (Bedelsiz halk yardımlaşması) Çeşmeci Sokakta Su Boru hattı çekme çalışmaları (1952)
