Bozüyük’ün yok olan tarihi miraslarından en önemlisi eski Hamam.Bu yapıyı resimlerde görebiliyoruz;ancak yok olan bir diğer önemli eser Kervansaray.Bu yapıdan ne bir iz,ne bir resim nede bir bilgi var elimizde.Sadece şimdiki Belediye İşhanı’nın olduğu yerde olduğunu yaşlılarımızdan duymuştuk.Bir diğer duyduğumuz şey ise Belediye İşhanı temeli kazılırken Kervansaraya ait temel taşlarının çıktığıydı.
Hayalimizde canlandırdığımız Kervansaray’dan her ne kadar hiçbir iz olmasa da Tarihi Hamamı resimlerden görebiliyoruz.Tam olarak ne zaman yıkıldığı bilinmeyen Hamam, Kasımpaşa Camii yapısına ekleşik bir yapıydı.Cami Binasının sol kısmında kubbeli bir biçimde gözüken tarihi hamamın Zübeyde Hanım Caddesinin açıldığı bir esnada yıkıldığı tahmin ediliyor.Sadece bu amaçla mı yıkıldı bunu da tam bilmiyoruz.O dönemlerde tarihi eserlere yeterince önem verilmeyişi,asar-ı antika denilip sorgusuz sualsiz belgesiz yerel kişilerce yıkılması ve kaydının olmayışı bu eserlerin katline neden olmuş gözüküyor.
Bozüyük Tarihi Hamamı ile ilgili yapısal detaylar da var elimizde elbette.Şöyle ki tarihi araştırmalarda hamam ile ilgili dikkat çeken ifadelere bir göz atacak olursak;
“Kasım Paşa Hamamı, Kasım Paşa tarafından bir camii ile beraber Bozüyük’te inşa edilen hamam eski bir küçük hamam misalidir. Binanın planı garip ve birbirine girmiş şekildedir. İki katlıdır. Üst kat daha iyi müşterilere tahsis edilmiştir. Alt katta alelade sedir galerilerin altına yerleştirilmiştir. Büyük soyunma hölünün mihverinde soğukluk kapısı bulunur. Bu mahallin sağında ve solunda 1.45m yarım daire kubbeler iki nihayetinde üzerini kemerleyerek örterler. Sağda depilaterium olarak kullanılan küçük bir mahal vardır. Ekseriyetle diğer misallerde bu kısımda hala düşünülememiştir. Soğukluk mihverinden halvet kapısı açılmıştır. Burasının kubbesi 2 m yükselir. Halvetin duvarlarında 0.48 m içeriye doğru giren nihayet ve kemerler sayesinde burası biraz genişlemiştir. Bu iki mahalle hamamın erkekler kısmı bitmiş oluyor. Kadınlar kısmı mütenazır değildir. Bu kısmının mihveri erkekler kısmı mihverine amut olarak gelmektedir. İlk zamanda bu bina yalnız erkekler için olması, bilahare tadil edilerek ikiye taksim edilmesi ihtimal dahilindedir. Kadınlar kısmının gayri mütenazır bir giriş holü vardır. Burada soğukluğa geçilir. Bu mahalin ortasında kubbeli bir murabba kısım sol tarafında yassı bir kemerle örtülmüş bir niş sağ tarafında da yine yassı bir kemerle örtülü ve 6 tane tepe camı bulunan depilaterium bulunmaktadır. Erkekler tarafında olduğu gibi burada da hela yoktur. Halvet kısmı gayet sade ve mimari bir canlılık görülmez. Kadınlar ve erkeklerin halvet kısmına yüksek bir pencere vasıtası ile külhandan doğrudan doğruya buhar girer. Binada haricen hiçbir tesir kudreti görülmez. Dört satıhlı çatı ile örtülmüştür. Kadınlar kısmının soğukluk ve halvet kubbeleri çatıdan dışarıya doğru çıkarak yükselmektedir.”
Bilgiler bu şekilde.Kaynağını da hemen belirtelim;2006 yılında Tarihçi Hüseyin Delil tarafından kaleme alınan Bozüyük Tarihi Kitabının sayfalarında rastlıyoruz bu bilgilere.Üstat Tarihçi kitabında 1949 yılında Kemal Ahmet Taru tarafından yazılan Türk Hamamları Etüdü Kitabının 120 ve 121’nci sayfalarını kaynak gösteriyor.
Şimdi gelelim haber resmindeki Hamamın ünlü Kitabesine.Mavi çini üzerine beyaz boya ile iki sıra yazılan kitabede şu ifadeler yer alıyor;
Buniye haza’l hamman Kasım Paşa el raci min rahmetullahi ilam vakfen li ruhi Mıhammed Hayri
Al enam salavatullahi aleyhi ve alihi’ Kiram tarih fi sene istina ve selasine ve tis’amine (932)
Türkçe tercümesinde “Bu Hamam Kasımpaşa tarafından Muhammed’in ruhu hayrına vakfedilmiştir”deniyor.932 senesi ise 1526’ya denk düşüyor.
Burada haza’l Hamman denmiş.Bu Osmanılca bir terim olsa gerek.Arapça’da yaptığımız araştırmalarda haza’l hamim olarak geçiyor ve sıcak su yada kaynar su anlamına geliyor.Hamman veya Hamim sonrasında Hamam kelimesine evrilmiş de olabilir.
Peki bu renkli sır tekniğinin ilk örneklerinden olan muhteşem güzellikteki kitabe nerede? Bunu tam olarak bilmemekle birlikte İstanbul’da bir müzede sergilendiğini tahmin ediyoruz.Çünkü buna ilişkin duyumlarımız olmuştu.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
