Bozüyük bir sanayi kenti.Bunu bütün yönleriyle birçok haberimizde işledik.Geçmişten günümüze sanayimizin gelişimini,nereden nereye geldiğimizi geçmiş haberlerimizde detaylıca anlattık.Gelişmenin yanında Bozüyük Sanayisinin kayıpları da oldu elbette.Açılan bazı sanayi kuruluşları çeşitli nedenlerle kapılarını kapattı;bacalarından duman tütmez oldu.
En eski sanayi tesisi olarak bildiğimiz Manyezit Fabrikası Almanlar tarafından kurulduktan sonra Demiryollarına geçti ve sonrasında Sacit Şenkal’a kiralandı.Günümüzde atıl durumda olan Fabrika 90’ların sonlarına kadar Manyezit işlemesi yaptı.Bu tesis Bozüyük’ün ilk yapılan fabrikası olarak bilinmekte.Her ne kadar 1930’da yapıldığı rivayet edilse de araştırmalarda 1900’lerin biraz öncesinde olduğu da ortaya çıkıyor.
İkinci sanayi kuruluşu ise Kereste Fabrikası oldu.1925’de kurulan fabrika 1930’larda çıkan bir yangınla kül oldu gitti ancak Bozüyük Sanayi tarihine adını altın harflerle yazdırdı.
En eski fabrikalarımızdan olan Atalay Kiremit Fabrikası ve Çolak Kiremit Fabrikası da zamana yenilerek kapılarını kapattı.Günümüzde her iki fabrikanın da sadece resimleri kaldı.
Bozüyük’ün ilk lokomotif tesisi Sümerbank Seramik Fabrikası günümüzde Bien Seramik olarak işlevini sürdürüyor.Ancak eski tesis ve adının yok olması da sanayi tarihinde bir kayıp olarak algılanabilir.
Bir Kooperatif olarak kurulan Elbir Teneke Fabrikası ilk önce eski sanayi tesisinde küçük bir işletmeydi.Daha sonra Eczacıbaşı Fabrikası karşında bir fabrika hüviyetine bürünen işletmeden de günümüzde eser yok.
Fakat içimizi en çok acıtan ise elbette ki Toprak Fabrikaları oldu.1980’lerin başlarında işletmeye açılan Toprak Holding Fabrikaları, Enerji,Seniteri,Kağıt,Vitrifiye ve Döküm tesisleri olarak 5 fabrikadan oluşuyordu.Geçtiğimiz 10 yıl öncesinde ise çeşitli nedenlerle fabrikalar kapandı.Bu fabrikalar binlerce kişiyi emekli etti ve Bozüyük ekonomisine büyük katkılar sağladı.
Haber Manşet Resmimizde görülen Halıser Fabrikası’da 1970’lerin sonlarında kurulan sanayi tesislerimizdendi.Akpınar Şehitliği yanında olan Fabrika 90’ların başına gelinirken faaliyetini sonlandırdı.Günümüzde yapısı depo olarak kullanılıyor.
Bozüyük’ün bir zamanlar Eskişehir yönündeki son tesisi olan Armasan’da günümüzde faaliyetini sürdürmeyen kuruluşlar arasında.İşletme uzun bir süre atıl bir durumda kaldıktan sonra son zamanlarda başka bir kuruluş tarafından farklı bir işlevle faaliyet yürütüyor.
Farklı işlevle faaliyet yürüten yapılardan biri de eski Ak-Al Fabrikası.1980’lerde kurulan Fabrika iplik üretiminde Bozüyük’ün hatırı sayılır işletmelerinden biri olarak hafızalara kazındı.
1980’lerde üç ortaklı olarak kurulan Özertek Kereste Fabrikası’da kısa bir süre istihdam sağladıktan sonra kapısına kilit vurulan işletmelerden biri oldu.Günümüzde bu fabrikadan da eser yok.
Bozüyük’ün batı çıkışında bulunan tek Fabrika olan Köylüoğlu Makine Tesisi çok uzun yıllar ilçemizde hizmet verdikten sonra faaliyetlerine son verdi.Onun biraz ilerisinde kurulan Tikveşli Süt Fabrikası da tarihe karışan işletmelerden.
Yakın zaman kadar ürün çıkaran ancak çalışmalarını durduran bir diğer kuruluş ise Bozvit. Sahipleri Bozüyüklü olan ve eşraftan tanınan kişiler olan Bozvit artık çalışmıyor ancak tesisleri duruyor.
Son yıllarda kapanan bir diğer tesis hepimizin hatırlayacağı üzere Ak Enerji.Doğalgazla elektrik enerjisi üreten bu işletmenin de günümüzde yapısı duruyor.Ancak bir depo olarak kullanıldığı tahmin ediliyor.
1990’larda kurulan Bozteks Fabrikası işletmesini sürdürmeyen fabrikalardan biri.Bu kuruluşun da yapısal şekli korunmakla birlikte herhangi bir faaliyet gözlemlenmiyor.
İlçemizin fayans desenleme kuruluşlarından biri olan Sinter Seramik İşletmesi de hafızalara kazınan kuruluşlardan ve günümüzde faaliyetlerini durdurmuş vaziyette.
Bunların yanında fabrikası İnönü ilçesi sınırlarında olan ancak Bozüyük ile anılan Bozüyüksüt Fabrikası da geçtiğimiz on yıl içinde kapanan fabrikalardan biri oldu.
Hatırlayabildiklerimiz bunlar. Tabi başka kapanan küçük işletmeler de oldu.Mermer işleme ,Kereste İşleme Atölyeleri gibi daha küçük kuruluşları bunlar arasında saymak mümkün.
Bozüyük Sanayisi her ne kadar birçok işletmesini zamanla kaybetmiş olsa da günümüzde başta Eczacıbaşı gibi lokomotif kuruluşlar olmak üzere güçlenerek büyüyor.Geçtiğimiz on yıl içinde gelişen Bozüyük Organize Sanayi Bölgesi bu konuda çok büyük bir atılım yapmamızı sağladı.Gelecek on yılda bu bölgenin yaklaşık üç kat daha büyüyecek olması sanayimizin son derece gelişeceği anlamına geliyor.
Kaybettiklerimize üzülüyoruz elbette. Ancak yerini daha yeni ve daha çok tesislerin alması bizleri umutlandıran en önemli etken.Kapanan işletmelerde geçmiş dönemlerde birçok hemşehrimiz çalıştı;emek verdi;emekli oldu.Bu işletmelerin bazılarının yapıları günümüzde hala duruyor olsa da birçoğu yıkıldı gitti.Geriye kalanlar anılar ve resimler.Fotoğraflar için sevgili Hakan Alkan’a teşekkür ederiz.O bizim en büyük destekçimiz.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
