1893 yılında Alman Arkeolog Körte tarafından kaldırılan Tümülüs hep merakımızı uyandırmıştır.Şimdiki Saraycık Caddesi Tren Yolu hemzemin geçidinin tam üzerinde olan Tümülüs (Antik Mezar) Almanlar tarafından yapılan İstanbul Bağdat Demiryolu hattının inşası sırasında demir yolunun tam oradan geçeceği gerekçesi ile kaldırıldı.
Ancak o zamanlar Osmanlıların pek değer vermediği antik eserler tabi ki Almanlar tarafından fark ediliyordu.Ve bunların araştırılmasına,çıkarılmasına ve değerlendirilmesine de Almanlar yetkili kılınmıştı.
Arkeolog Körte’nin gözetiminde Bozüyük’ten temin edilen işçiler kazma kürek ve el arabalarıyla günlerce yapılan çalışma sonucu Tümülüs kaldırıldı.İçinden çıkan tarihi eserlerin Berlin Müzesi’ne götürüldüğünü daha önce yazmıştık.Arkeolog Körte Bozüyük’teki bu tarihi mekan hakkında bir kitabında bazı bilgiler de vermiş.Körte, tümülüsün eski Frigya Uygarlığına ait olduğunu yazısında belirtmiş.
Almanca da Boz Üyük anlamına gelen Grau Hügel kelimesini kullanmasının Bozüyük’ün isminin bu tümülüsten gelebileceğini aklımıza getirmiyor değil.Körte Grau Hügel derken gri kayalık olan günümüzdeki Üyük Tepesi’ni mi kast etti yoksa bu tümülüse yerel halkın üyük ismini verdikleri için, o da mı Üyük dedi? Bunu tam bilmiyoruz.Körte notlarında Bozüyük’ü etraflıca da anlatmış.Yakınımızda bulunan tarihi yerleşim merkezlerinin antik isimlerini yazdığı gibi Bozüyük’ten de “Lamunia” diye söz etmiş.Bursa Kütahya sıradağları kuzeyinde yer alan diye yaptığı anlatımda Kasımpaşa Camii’ni de es geçmemiş.1893 yılında bile Alman Körte Bozüyük’ün Eskişehir’e 45 kilometre uzaklıkta olduğunu ve 740 metre rakımda olduğunu notlarında yazmış.Teknolojinin olmadığı,hele hele burada yaşayan Türk topluluklarının bunlardan anlamadığı bir dönemde bu verileri vermesi de son derece şaşırtıcı.Ayrıca Darıdere Köyü güneyinden Kandilli’ye akan Sarısu Çayı ve Eskişehir’deki Porsuk’un debilerine bile dikkat çekmiş.Söğüt’ten de bahseden Körte’nin sadece kazı yapıp tarihi eserleri ülkesine kaçırmakla kalmayıp etrafı da çok iyi incelediği ve notlar aldığı apaçık gözleniyor.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi
