Manda yetiştiriciliği ülkemizde neredeyse yok olma noktasında.
Oysa ki sütü,yoğurdu ve kaymağı çok değerli ve besin değeri yüksek olan bu hayvanlar geçmişte Bozüyük’te de çokça bulunuyordu.
Artık sadece komşu ilçemiz İnönü’de görebildiğimiz Mandalar bu ilçede hala yetiştiriliyor; hatta adına yarışmalar bile düzenleniyor. Traktörlerin 1950’li yıllardan itibaren ortaya çıkmasıyla koşum ve yük hayvanı olmaktan yavaş yavaş çıkarılan mandalar günümüzde sadece sütü için besleniyor. Bakımı zor olan ve sulak, bataklık arazileri seven mandalar adeta nesli tükenmekte olan hayvanlar sınıfında görülüyor.
Bozüyük’e yakınlığı ile bilinen Eskişehir’in İnönü ilçesi hariç civarda kalmayan mandalar İnönü Türk Hava Kurumu Tesisleri yakınında bulunan geniş ve sulak çayırlıkta otluyor.İnce derilerini serinletmek için soğuk suya ve çamura yatmayı seven mandaların besin değeri yüksek olan sütünden dondurma da elde ediliyor.
Bozüyük’ün eski nostaljik resimlerine baktığımızda çiftçilerin manda sahibi olduklarını görmek mümkün. Özellikle Kasımpaşa Mahallesi’nin yerli halkının baktığı mandalar o yıllarda yük taşımacılığında Kağnılara ve Öküz Arabalarına koşularak kullanıldı. Harman yerlerinde dövene de koşulan mandalar 1960’lı yılların başına kadar Bozüyüklü çiftçilerin de gözdesi oldu. O yıllarda arabalara koşularak 4 Eylül Kurtuluş Bayramında resmi geçit yaptırılan mandalarla Bozüyük Halkı hep gurur duydu.
Levent Sünal – Gündem11 Gazetesi 
